หน้าแรก

โรคเห็บ

โรคเหา

โรคหิด

โรคไข้สมองอักเสบเจอ

โรคฉี่หน

โรคปอดบวม

โรคพิษสุนัขบ้า

โรคไข้เลือดออก

โรคไข้ไรอ่อน

โรคไข้ดิน

โรคชิคุนกุนยา

โรคไข้หวัดใหญ่

โรคพยาธิปากขอ

โรควัณโรค

โรคพยาธิหอยโข่ง

โรคพยาธิเข็มหมุด

โรคพยาธิใบไม้ตับ

โรคหนอนพยาธิ

โรคพยาธิตัวจี๊ด

โรคพยาธิตัวตืด

โรคพยาธิตัวบวม

โรคมาลาเรีย

โรคหน่อไม้ปี๊บ

โรคอะมีบากินสมอง

โรคอุจจาระร่วง




 
   • เคยได้ยินเกี่ยวกับหนอนพยาธิตัวกลมบ้างไหม?

    หนอนพยาธิตัวกลมในดินนี้ จัดอยู่ในกลุ่มหนอนพยาธิที่มีตัวอ่อนระยะติดต่อเจริญ พัฒนาอยู่ในดิน หนอนพยาธิตัวกลมในดิน หนอนพยาธิตัวกลมในดินที่พบบ่อยและเป็น ที่รู้จักกันดี ได้แก่ พยาธิไส้เดือน พยาธิแส้ม้า พยาธิปากขอ และพยาธิเส้นด้าย สามารถพบพยาธิเหล่านี้ได้ทั่วโลก โดยเฉพาะในถิ่นที่มีภูมิอากาศร้อนชื้น เช่น ประเทศไทยพบโรคนี้ค่อนข้างชุกชุมในเขตภาคใต้ที่มีสภาพภูมิอากาศเหมาะสมต่อ การเจริญเติบโตของพยาธิ

    นอกจากนี้ การขาดแคลนส้วมที่ถูกสุขลักษณะ รวมไปถึงลักษณะนิสัยหรือ พฤติกรรมการถ่ายอุจจาระลงพื้นดิน เนื่องจากชาวบ้านไม่สะดวกที่จะกลับไปใช้ส้วม ที่บ้านหลังจากออกไปทำงานในไร่ นา สวนของตัวเอง หรือการนำอุจจาระของคนเรา ไปทำเป็นปุ๋ยรดพืชผัก เมื่อไข่พยาธิที่อยู่ในอุจจาระปะปนลงไปบนดินที่เหมาะสมและ มีปริมาณของฝนตกชุกเพียงพอที่จะทำให้พื้นดินชุ่มชื้น จะทำให้ไข่พยาธิเจริญพัฒนา ได้ดี

    ทั้งหมดนี้เป็นปัจจัยส่งเสริมให้มีการระบาดของหนอนพยาธิกลุ่มนี้เข้าสู่คน นอกจากนี้สัตว์เลี้ยง เช่น สุนัข หมู และ แมลงบางชนิด เช่น ด้วงปีกแข็ง ที่กิน อุจจาระคนที่ถ่ายทิ้งไว้ หรือแมลงวัน แมลงสาบ ที่ไปตอมหรือปีนป่ายอุจจาระแล้วมีไข่ พยาธิติดตามขาและปีก เมื่อมาไต่ตอมอาหารจะทำให้ไข่พยาธิเหล่านั้นปนเปื้อน ในอาหารและสามารถเข้าสู่คนเราได้

 • รู้ได้อย่างไรว่าติดโรคพยาธิกลุ่มนี้เข้าไปแล้ว?

    คนไข้ที่เป็นโรคหนอนพยาธิกลุ่มนี้ มักอยู่ในแหล่งชุมชนแออัด หรือชุมชนที่ห่าง ไกลความเจริญ ทำให้การบริการด้านสาธารณูปโภคและสุขาภิบาลไม่ดีพอ โดยเฉพาะ เด็กๆ ที่ยังมีสุขลักษณะนิสัยบางอย่าง เช่น หยิบของรับประทานโดยไม่ล้างมือ ชอบอมนิ้วมือ หรือเล่นตามพื้นดิน ผู้ปกครองหรือครูประจำชั้นที่ใกล้ชิดกับตัวเด็กอาจ สังเกตเห็นความผิดปกติที่เกิดขึ้น ดังตัวอย่างต่อไปนี้
 
   
 
 
 
       เด็กชายแอ อายุ 9 ปี มีรูปร่างผอม ซีด พุงโร ก้นปอด น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ มาตรฐานของเด็กในรุ่นอายุเดียวกัน มักมีอาการปวดท้องเป็นประจำ และแน่นท้อง บ่อย กินยาแก้โรคกระเพาะมาโดยตลอด ก่อนหน้านี้กินอาหารได้มากแต่ไม่อ้วน ช่วงหลังมีอาการเบื่ออาหาร แม่ของเด็กชายแอบอกว่ากินอาหารได้น้อยลงและอ่อน เพลีย ทำให้เป็นอุปสรรคต่อการเรียน ครูประจำชั้นได้ให้เด็กนักเรียนทุกคนในชั้นเรียน รวมทั้งเด็กชายแอเก็บอุจจาระส่งตรวจ ตามโครงการควบคุมโรคหนอนพยาธิของ ภาควิชาปรสิตหนอนพยาธิ คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล

    ผลการตรวจอุจจาระพบว่า เด็กชายแอมีหนอนพยาธิตัวกลมในดินรวมทั้งสิ้น 3 ชนิด ทั้งพยาธิไส้เดือน พยาธิแส้ม้า และพยาธิปากขอ ตรวจพบไข่พยาธิไส้เดือน 1,700 ฟอง ไข่พยาธิปากขอ 12 ฟอง และไข่พยาธิแส้ม้า 38 ฟองในอุจจาระ ซึ่งจากจำนวนไข่ที่ตรวจพบในอุจจาระ ถือว่าเป็นการติดเชื้อหนอนพยาธิไส้เดือน ค่อนข้างมาก

    ดังนั้นหลังจากหมอให้ยาฆ่าพยาธิแล้ว ก็ให้เด็กชายแอเก็บอุจจาระที่ถ่ายใส่ถุงทุก ครั้งเป็นเวลา 3 วัน แล้วนำมาตรวจเพื่อดูซากของพยาธิโดยวิธีร่อนอุจจาระหาพยาธิ ปรากฏว่าสามารถตรวจพบพยาธิไส้เดือนระยะตัวเต็มวัยทั้งตัวผู้และตัวเมียหลุดออกมา กับอุจจาระ 15 ตัว และพบซากพยาธิปากขอบางส่วน แต่ไม่พบพยาธิแส้ม้า เนื่องจาก พยาธิชนิดนี้จะใช้บริเวณส่วนหัวฝังเกาะยึดอยู่ในผนังลำไส้ และขนาดของพยาธิค่อน ข้างเล็ก แม้ว่าตัวพยาธิจะตายแต่ก็อาจไม่หลุดออกมาให้เห็น ถ้าไม่ใช่ยาระบายช่วย ขับพยาธิออกมาร่วมด้วย
 
 
   
   • ทำไมจึงควรป้องกันตัวเราจากโรคพยาธิกลุ่มนี้?

     โรคหนอนพยาธิตัวกลมในดิน อาจจะดูไม่น่ากลัวถึงขนาดทำให้เกิดอาการรุนแรง ถึงแก่ชีวิต เนื่องจากร่างกายของเราคนสามารถปรับตัวต่อการติดเชื้อโรคหนอนพยาธิ ตัวกลมในดินได้ดี อาการแสดงของโรคอาจไม่ชัดเจน แต่ก็ไม่ควรรับประมาทและ มองข้ามโทษที่ค่อยๆ ก่อตัว ซึ่งแน่นอนที่หนอนพยาธิตัวกลมในดินเหล่านี้สามารถแย่ง ดูดกินอาหารแข่งกับเรา รวมไปถึงดูดกินเลือดเพื่อการอยู่รอด สามารถทำให้เกิด อาการมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับระยะเวลาของการติดโรคพยาธิ อายุของพยาธิ จำนวน พยาธิ และภาวะโภชนาการของคนไข้
    
   
 ดังตัวอย่างของเด็กชายแอ ซึ่งนอกจากมีอาการผอมแห้ง อ่อนเพลีย และปวดท้อง แล้ว ยังพบว่ามีอาการซีดร่วมด้วย เนื่องจากติดเชื้อหนอนพยาธิค่อนข้างมาก ร่วมกับ อาการเบื่ออาหาร กินอาหารได้น้อย และที่สำคัญพยาธิปากขอจะใช้ปากกัดดูดเลือด บริเวณผนังลำไส้ในคนไข้ที่มีพยาธิปากขอจำนวนมาก ปริมาณเลือดที่เสียไปในแต่ละ วันก็จะมากตามไปด้วย ทำให้ซีดได้

 • มาทำความรู้จักหนอนพยาธิตัวกลมในดินแต่ละชนิดกันเถอะ

     ปกติแล้วหนอนพยาธิตัวกลมในดินอาศัยอยู่ในลำไส้ของคน โดยที่ตัวเต็มวัยของ พยาธิไส้เดือน พยาธิปากขอและพยาธิเส้นด้ายอาศัยอยู่ในลำไส้เล็ก ส่วนพยาธิแส้ม้า อาศัยอยู่ในลำไส้ใหญ่ ถึงแม้ว่ากระทรวงสาธารณสุขพยายามที่จะลดอัตราการเป็นโรค พยาธิในประชาชน โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กนักเรียน แต่ทว่าการกลับมาเป็นโรคหลัง ให้การรักษาไปแล้วยังสูงมาก ดังนั้นความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับหนอนพยาธิตัวกลม ในดินจึงเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อป้องกันไม่ให้เป็นโรคนี้อีก

    1. พยาธิไส้เดือน

    
มีรูปร่างลักษณะคล้ายไส้เดือนดินอันเป็นที่มาของชื่อพยาธิ จัดเป็นพยาธิตัวกลมใน ลำไส้ที่มีขนาดใหญ่ที่สุด ลำตัวค่อนข้างยาวเป็นรูปทรงกระบอก โดยมีส่วนหัวและท้าย เรียวเล็กลง พยาธิตัวผู้มักมีขนาดตัวเล็กกว่าพยาธิตัวเมียประมาณครึ่งหนึ่ง โดยตัวผู้ ยาว 15-31 ซม. ตัวเมียยาว 20-49 ซม. พยาธิตัวเมียสามารถวางไข่เฉลี่ยประมาณ วันละ 200,000 ฟอง พยาธิไส้เดือนใช้ปากเกาะยึดผนังลำไส้เล็ก ถ้าพยาธิมีจำนวน มาก อาจเกาะรัดรวมกันเป็นกลุ่มก้อนแล้วไปอุดโพรงลำไส้ ทำให้เกิดลำไส้เล็กอุดตัน อาหารและกากอาหารผ่านลงไปไม่ได้ ถ้าเป็นมากลำไส้จะตายและเน่าได้

    หลังจากที่พยาธิตัวผู้และตัวเมียผสมพันธุ์กันแล้ว พยาธิตัวเมียจะออกไข่ปนออกมา กับอุจจาระของคนไข้ลงสู่ดิน หลังจากนั้นไข่จะพัฒนาเจริญไปเป็นไข่ระยะติดต่อซึ่งมี พยาธิตัวอ่อนอยู่ภายใน คนไข้รับไข่ระยะติดต่อโดยการกินอาหาร จำพวกผักสด ผลไม้ หรือน้ำดื่มที่มีไข่พยาธิปนเปื้อนอยู่ พยาธิตัวอ่อนจะฟักออกจากไข่ แล้วไชทะลุลำไส้เล็ก เข้าไปตามกระแสเลือด ไปยังตับ หัวใจ และปอด ช่วงนี้คนไข้อาจมีอาการไอ เหนื่อย หลังจากนั้นพยาธิตัวอ่อนจะเคลื่อนไปตามหลอดลมจนถึงคอหอย แล้วถูกกลืนกลับลงไป ในหลอดอาหาร ไปเจริญเติบโตเป็นพยาธิตัวเต็มวัยในลำไส้เล็ก และมีการแพร่พันธุ์ ต่อไป พยาธิไส้เดือนในคนมีอายุโดยเฉลี่ย 1 ปี

                  


     ในรายที่พยาธิเคลื่อนไปยังอวัยวะอื่นๆ นอกลำไส้ สามารถทำให้เกิดอาการอักเสบ เฉียบพลันของอวัยวะนั้นๆ ได้ เช่น กระเพาะอาหาร ท่อน้ำดี ตับอ่อน หูชั้นใน ฯลฯ การตรวจพบตัวพยาธิมักเป็นการตรวจพบโดยบังเอิญ ดังเช่นกรณีของนางสมปอง ซึ่งมีอาการหมดสติจากเชื้อมาลาเรียขึ้นสมองและมีไข้สูง พบว่ามีพยาธิไส้เดือน จำนวน 2 ตัว เคลื่อนออกมาที่บริเวณคอหอยและจมูกของคนไข้ ซึ่งเสี่ยงต่อการเกิด การอุดตันของหลอดลม และเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิตได้ เมื่อนางสมปองดีขึ้นแล้ว หมอได้ถามประวัติอาการก่อนหน้านี้ พบว่านางสมปองมีอาการปวดท้องมาเป็นระยะ เวลานาน ร่วมกับอาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องผูก จาการตรวจโดยวิธีส่องกล้อง พบว่ามี พยาธิไส้เดือนอีกจำนวนหนึ่ง ซึ่งเป็นสาเหตุทำให้เกิดอาการเลือดออกในกระเพาะ อาหาร และอาการอื่นๆ ดังกล่าวข้างต้นได้
     
     2. พยาธิแส้ม้า

     
มีรูปร่างคล้ายแส้ม้า ส่วนหัวเรียวเล็กคล้ายปลายแส้ในขณะที่ส่วนหางจะใหญ่กว่า คล้ายด้ามแส้ พยาธิตัวเต็มวัยอาสัยอยู่ในลำไส้ใหญ่ของคน ตัวเมียมีขนาดใหญ่กว่าตัวผู้ สามารถวางไข่ได้วันละ 1,000 ฟอง สามารถตรวจพบไข่พยาธิแส้ม้าในอุจจาระคนไข้ ไข่มีลักษณะคล้ายถังเบียร์ เปลือกไข่หนา สีน้ำตาลเข้ม มีจุกนูนที่ปลายทั้งสองข้าง คนติดเชื้อพยาธิแส้ม้าจากการกินไข่ระยะติดต่อ ส่วนใหญ่เป็นการกินผักสด อาหารที่ ปนเปื้อนไข่พยาธิ

                    

    คุณศักดิ์ ชอบบ่นให้ฟังถึงอาการบวมบริเวณแขนขวาเป็นเวลาหลายเดือน อาการ บวมเป็นๆ หายๆ และย้ายที่ไปเรื่อยๆ ได้รับคำแนะนำให้ไปตรวจที่โรงพยาบาล เวชศาสตร์เขตร้อน ปรากฏว่าเป็นโรคพยาธิตัวจี๊ด คุณศักดิ์ได้รับยารักษาและคำแนะนำ จากหมอให้เก็บพยาธิที่อาจไชออกมาจากชั้นผิวหนัง

    หลังจากกินยาไปได้ 3 วัน คุณศักดิ์สังเกตว่ามีพยาธิออกมากับอุจจาระเป็นจำนวน มาก จึงเก็บใส่ขวดมาส่งตรวจที่โรงพยาบาล หนอนพยาธิที่พบเหล่านั้นไม่ใช่พยาธิตัว จี๊ดอย่างแน่นอน พยาธิตัวจี๊ดไม่ได้อยู่ในลำไส้ แต่เป็นพยาธิแส้ม้า ซึ่งคุณศักดิ์ไม่เคยรู้ มาก่อนว่าตนเองติดเชื้อโรคพยาธิแส้ม้า
                 

     
โดยทั่วไปอาการของคนไข้จะไม่เด่นชัด อาจไม่มีอาการเลยก็ได้ ทำให้คนไข้ ไม่เคยตรวจอุจจาระ และมาพบโดยบังเอิญดังเช่นคุณศักดิ์ ถ้ามีการติดเชื้อพยาธิแส้ม้า เป็นจำนวนมาก นอกจากเกิดอาการซีด อ่อนเพลียแล้ว อาจมีอาการปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเดิน และในรายที่รุนแรงอาจท้องเสียบ่อยจนลำไส้ใหญ่บริเวณส่วนปลาย ปลิ้นโผล่ออกมาจากรูก้นได
     
    

     3. พยาธิปากขอ

    
 เป็นหนอนพยาธิตัวกลมในดินที่มีความยาวประมาณ 1 ซม. ช่องปากของพยาธิ ใหญ่ มีฟันเขี้ยว หรือแผ่นฟันตัด อยุ่ข้างในสำหรับใช้เกาะลำไส้เล็ก และดูดกินเลือด จากลำไส้บริเวณนั้น ทำให้เกิดภาวะโลหิตจาง มีอาการอ่อนเพลีย และลำไส้อักเสบ เรื้อรัง พยาธิตัวผู้มีขนาดเล็กกว่าตัวเมียและมีแพนหางซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของพยาธิ คนติดเชื้อพยาธิปากขอจากการที่พยาธิตัวอ่อนระยะติดต่อในดินไชเข้าทางผิวหนังที่ สัมผัสดิน มักพบในชาวไร่ ชาวนา ชาวสวนที่เดินเท้าเปล่าบนพื้นดิน เด็กๆ ที่วิ่งเล่น ตามพื้นดิน หรือจากการกินพยาธิตัวอ่อนระยะติดต่อที่ปนเปื้อนในอาหารหรือน้ำดื่ม
    การวินิจฉัยโรคทำโดย การตรวจหาไข่พยาธิปากขอในอุจจาระ ไข่มีลักษณะหัวมน ท้ายมน มีเปลือกบางใส อาจพบพยาธิตัวอ่อนที่ฟักออกจากไข่ในกรณีที่เก็บอุจจาระ ไว้นาน

    นอกจากพยาธิปากขอ (สายพันธุ์ที่อยู่ในคน) ที่สามารถไชเข้าผิวหนังแล้วไปเจริญ เติบโตในลำไส้แล้ว พยาธิปากขอของสัตว์ เช่น สุนัข แมว ก็อาจไชเข้าผิวหนังคนได้ ดังเช่นลุงดำ ซึ่งเป็นชาวสวน ทำงานขุดดินปลูกต้นไม้เป็นประจำ ลุงดำมาหาหมอ เพราะสังเกตเห็นรอยผื่นคดเคี้ยวอยู่ใต้ชั้นผิวหนัง เป็นเส้นนูนๆ สีแดง และมีอาการคัน พยาธิปากขอของสัตว์เหล่านี้ไม่สามารถเจริญเป็นระยะตัวเต็มวัยในคนได้ แต่จะไชอยู่ ในผิวหนังเท่านั้นจนมันตายไปเอง พยาธิอาจจะทำให้เกิดตุ่มน้ำใสเล็กๆ จากอาการแพ้ ร่วมด้วย
   

                    


     4. พยาธิเส้นด้าย

    
 เป็นหนอนพยาธิตัวกลมที่พยาธิตัวเต็มวัยอาศัยอยู่ในลำไส้เล็ก เมื่อพยาธิตัวเมีย ออกไข่ พยาธิตัวอ่อนจะฟักออกจากไข่เกือบทันที ทำให้ตรวจพบพยาธิตัวอ่อนใน อุจจาระได้ หลังจากนั้น จะเจริญพัฒนาเป็นพยาธิตัวอ่อนระยะติดต่อในดิน และสามารถ ติดต่อเข้าสู่คนโดยการไชเข้าผิวหนังเช่นเดียวกับพยาธิปากขอ ทำให้เกิดอาการผื่นคัน เมื่อพยาธิไชผ่านไปที่ปอดทำให้เกิดหลอดลมหรือปอดอักเสบได้ คนไข้จะมีอาการไอ เหนื่อยหอบ มีไข้ อาจพบตัวอ่อนของพยาธิปนกับเสมหะได้ จากนั้นพยาธิจะกลับมา เจริญเป็นพยาธิตัวเต็มวัยในลำไส้เล็ก ซึ่งจะทำให้เกิดลำไส้อักเสบ ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสียได้ นอกจากนี้ตัวอ่อนของพยาธิที่ฟักออกจากไข่ในลำไส้แล้ว แต่ไม่ได้ ถูกขับออกมากับอุจจาระก็สามารถเจริญเป็นพยาธิตัวอ่อนระยะติดต่อในลำไส้ของคน ไข้คนเดิมได้ด้วย

                    

    ป้าสมศรี มาพบหมอ ด้วยอาการท้องเสียติดต่อกันมา 3 สัปดาห์ ก่อนหน้านี้มี อาการปวดท้องบริเวณลิ้นปี่และซื้อยาแก้โรคกระเพาะมากินเอง แต่ยังคงมีอาการ จุกเสียดแน่นที่ยอดอก มึนงง หน้ามืด อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร น้ำหนักลด และเริ่มมี ถ่ายเหลวเป็นน้ำวันละหลายรอบ เมื่อถามถึงยาที่กินอยู่เป็นประจำ ป้าสมศรีบอกว่า เป็นยาแก้อาการปวดเข่าที่ซื้อกินเอง อาการปวดเข่าดีขึ้นก็เลยกินยานั้นเรื่อยมา ตัวอย่างยาที่นำมาให้ดูเป็นยาในกลุ่มกดภูมิต้านทาน จากการตรวจอุจจาระพบว่ามี พยาธิเส้นด้ายระยะตัวอ่อนเป็นจำนวนมาก ทั้งนี้ เนื่องจากยาส่วนใหญ่ที่มีฤทธิ์กด ภูมิต้านทานของคนเรา จะทำให้พยาธิเส้นด้ายภายในลำไส้เพิ่มจำนวนมากขึ้น กว่าปกติ

    ดังนั้นต้องให้ความสำคัญโดยเฉพาะกับคนไข้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือคนไข้ที่ กินยาแล้วมีผลทำให้กดภูมิคุ้มกันของร่างกาย เช่น คนไข้ที่เปลี่ยนถ่ายอวัยวะ คนไข้ มะเร็งที่รักษาด้วยเคมีบำบัด คนไข้ที่สร้างภูมิต้านทานทำลายตัวเองและต้องกินยากด ภูมิต้านทาน

 • ไม่ยากเลยที่จะจัดการกับโรคหนอนพยาธิตัวกลมในดินด้วยตนเอง

     การตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิและพยาธิตัวอ่อน เป็นวิธีวินิจฉัยที่ให้ผลค่อนข้าง ถูกต้องและทำได้ง่าย สามารถขอรับการตรวจได้ที่คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยา ลัยมหิดล ส่วนการรักษาปัจจุบันมียาหลายชนิดที่ให้ผลดี ผลข้างเคียงของยาน้อย นอกจากการกินยาแล้ว ต้องป้องกันไม่ให้เป็นโรคพยาธิซ้ำโดยต้องรับประทานอาหาร ผักสด ผลไม้ และน้ำดื่มที่สะอาด ต้องถ่ายอุจจาระในส้วมที่ถูกสุขลักษณะ ซึ่งจะเป็นการ ลดการติดเชื้อพยาธิให้น้อยลงได้